Parkinson Hastalığı

Parkinson hastalığı nedir? Hangi sıklıkta görülür? Bu hastalar neler yapamıyor veya yapmakta güçlük çekiyorlar?

İstirahat halinde titreme,hareketlerde yavaşlama, yürüme güçlüğü ve katılık gibi ana bulguları olan ek olarak uyku , sindirim sistemi bozuklukları ve psikiyatrik yakınmaların da olabileceği beyinde dopamin salınımı azalması nedeniyle ortaya çıkan baş edilmesi  zor ve hayat kalitesini ciddi düzeyde etkileyen  kronik hastalıklardan biridir.  Parkinson hastalığı toplumda 3/1000 oranında görülür ve çoğunlukla 60 yaş üzerinde karşımıza çıkar. Yüzde 10 gibi bir oranda 40 yaş öncesinde gençlerde de gözlenebilir.

Parkinson hastalığında tedavi seçenekleri nelerdir? Tedavi ile ne sağlanır?

Parkinson hastalığının başlangıç tedavisi ilaç tedavisidir. Seçilmiş hasta gruplarında ise cerrahi tedavi uygulanır. Cerrahi tedavi seçenekleri beyin pili (Derin beyin stimulasyonu(DBS) ) ve beyine lezyon cerrahisi (ablatif yöntemler) dir. Parkinson hastalığında, beyin sapında mevcut olan dopamin üretim açığı, yerine koyma yöntemi (ilaç tedavisi) ile kapatılarak hastalığın erken evrelerinde işe yaramaktadır. İlaç tedavisi mevcut şikayetlerin azalmasını sağlamakta olup Parkinson hastalığının ilerlemesini önlemez. Etkili ilaç dozu ile ortaya çıkan yan etkiler ilaç tedavisinin kullanımını kısıtlar. Beyin pili bu hasta grubunda ilaç dozunun düşürülmesine olanak sağlar. Ayrıca ilaç dozları arasında görülen klinik dalgalanma yine beyin pili ile düzelebilmektedir.

Beyin pili ne işe yarar? Nasıl bir cihaz? Kaç yıldır uygulanıyor?

Beyin pili, istirahat halinde iken görülen titreme, katılık, harekete başlamada güçlük ve ilaç yan etkisine bağlı istemsiz kasılmaların engellenmesi amacı ile beyinde özellikli bölgelere ameliyat ile elektrod (elektronik çubuklar) yerleştirilerek beyindeki bozulmuş olan elektriksel aktivitenin düzenlenmesini ve kişinin hayat kalitesinin normalleşmesini amaçlar. Beyin pili 3 ana parça nın birleşimi ile çalışır. Bunlar beyin içine yerleştirilen milimetrik elektronik çubuklar, kibrit kutusu büyüklüğünde güç kaynağı ve bu iki ana parçayı birleştiren uzatma kablosudur. Beyin pili kullanımı yaklaşık 30 yıl önce ilk avrupada başlamış olup gelişmelerle son yıllarda Parkinson hastalığı için standart tedavi seçenekleri arasındadır.

Beyin pili başka hangi hastalıklarda kullanılır?

Beyin pili, parkinson hastalığı dışında ailevi titreme bozukluğu (esansiyel tremor), vücudun belli bölgelerinin kasılma hastalığı (distoni), Tik rahatsızlığı (Tourette sendromu) gibi pek çok hareket bozukluğu, takıntı(Obsesif kompulsif bozukluk), depresyon gibi psikiyatrik hastalıkların tedavisinde ve epilepsi alanında kullanılmaktadır. Ek olarak obezite, alzheimer, ilaç bağımlılığı , baş ağrısı gibi hastalıkların tedavisinde dünyada beyin pili ile ilgili deneysel çalışmalar halihazırda yapılmaktadır.

Parkinson Hastalığı olan herkese beyin pili uygulanır mı? Beyin pilinin yararlı olup olamayacağı önceden anlaşılabilir mi?

Her hasta bireysel değerlendirilir. Özetle ilaç tedavisinin yetersiz olduğu ya da yan etkilerin yoğun görüldüğü hasta grupları nöroloji tarafından değerlendirilip belirli testler yapılarak, uygun görülen hastalara beyin pili uygulanabilir. Hastanın bilişsel fonksiyonlarının, genel sağlık durumunun yeterli olması ve psikiyatrik açıdan ek problemlerinin olmaması hasta seçiminde önemlli kriterlerdir. İlaç tedavisi süresince görmüş olduğu yararın derecesi de beyin pili ameliyatının gelecekte ne kadar yarar sağlayacağını gösterir.

Beyin pilinin Parkinson hastalığına nasıl faydası olur?

Parkinson Hastalığında kullanılan ilaç tedavi düzenine bağlı gelişen  klinik dalgalanmalar azalır, İlaç yan etkisi olan istemsiz kasılmalarda (Diskinezi) düzelme gözlenir, kullanılan ilaç miktarı azalır (kullanılan cerrahi hedefe göre değişir). Hareketliliğin artması ve bağımsız aktivite ile günlük yaşama katılım artar. Bazı hastalarda yazma becerisinde düzelme gözlenebilir.

Beyin pili beynin hangi bölgesine yerleştiriliyor? Pillerin hangi bölgelere yerleştirileceği neye göre belirleniyor?

Beyin pili yerleştirmede kullanılan subtalamik çekirdek ve globus pallidus interna olmak üzere 2 ana hedef çekirdek bulunmaktadır. Hedef bölge hastanın mevcut şikayetine ve ek problemlerine göre ameliyat öncesi belirlenir.

Beyin pili ameliyatı nasıl uygulanır?

Ameliyat öncesi çekilmiş olan Beyin MR görüntülemede , daha öncesinde belirlenmiş olan hedefe yönelik bilgisayar ortamında planlama yapılır. Lokal anestezi ile hastanın kafasına çerçeve yerleştirilip ameliyat sabahı çekilen beyin tomografisi ile MR görüntüsü birleştirilerek hedefin koordinatları düzenlenir. Hasta ameliyathaneye alınır, uyanık ve lokal anestezi altında mikroelektrodlar ile kayıtlar alınıp hasta ile konuşarak hastanın kliniği takip edilir. En iyi etkinin gözlendiği beyin bölgesine kalıcı 2 adet elektrot yerleştirilir. Sonrasında hastanın çerçevesi çıkarılır ve hasta uyutularak beyne yerleştirilen elektrotlar uzatma kablosu ile cilt altından köprücük kemiğinin altına yerleştirilen pil ile birleştirilir.

Beyin pili ameliyatının riskleri nelerdir?

Günlük beyin cerrahisi pratiğinde yapılan ameliyatlara göre riskler oldukça düşük orandadır. Beyin kanaması, enfeksiyon, kol ve bacaklarda güçsüzlük, görmede bozulma, depresyon vb şeklinde %1-3 oranında gözlenebilir.

Bu uygulama ile hastanın ilaç kullanımı azalıyor veya son buluyor mu?

Seçilen hedef çekirdeğe göre ilaç kullanımı belirli düzeyde azaltılmaktadır.

Beyin Pili hastalarının takipleri nasıl yapılır?

Hasta ameliyat sonrası nöroloji ekibi tarafından takip edilerek beyne yerleştirilen elektrotların ayarlaması yapılır. Uzaktan kumanda benzeri bir cihaz yardımı ile hasta ve hekim tarafından beyin pili ayarları kontrol edilebilir.

Beyin pili takıldıktan sonra hastanın hayatı nasıl değişiyor? Hasta neler yapabiliyor? Normal yaşamlarına dönebiliyorlar mı?

Parkinson Hastalığında beyin pili doğru hastaya uygulandığı taktirde günlük hayata dönüş sağlanıp hastanın yaşam kalitesi artmaktadır. Ameliyat sonrasında uygun MR cihazında beyin görüntüleme yapılabilirken, vücut MR çekimi önerilmemektedir.